वैदिक ज्योतिषातील रत्ने

वैदिक परंपरेत रत्नांचे स्थान

वैदिक परंपरेत नवग्रहांपैकी प्रत्येक ग्रहाचे एक रत्न आहे, आणि त्या रत्नात त्या ग्रहाचा प्रकाश असतो असे मानले जाते. माणकात उगवत्या सूर्याचा रंग आहे, मोत्यात चंद्राची कोमलता आहे, तर नीलमात शनीचा खोल, संथ रंग आहे. रत्नशास्त्रावर लिहिणारे प्राचीन ग्रंथकार आणि त्यांच्या मागून आलेले ज्योतिषी सांगतात की योग्य रीतीने निवडलेले रत्न कुंडलीत एखादा ग्रह आधीच जे चांगले गुण दाखवतो, त्यांना बळ देते.

यामागची कल्पना आधार देण्याची आहे, जबरदस्तीची नाही. रत्न कुंडली बदलत नाही, आणि माणसाला जे अनुभवायचे आहे ते पुसूनही टाकत नाही. जो ग्रह कुंडलीसाठी आधीच साहाय्यक आहे, त्याचे ते साहाय्य थोडे अधिक पूर्णपणे व्यक्त व्हावे म्हणून परंपरेनुसार रत्न धारण केले जाते: सूर्याचा आत्मविश्वास, गुरूची योग्य निर्णयबुद्धी, बुधाची स्पष्ट वाणी.

सुरुवातीलाच हेही सांगायला हवे की परंपरा रत्नांना पहिले स्थान देत नाही. अनेक पारंपरिक ज्योतिषी कोणत्याही रत्नाआधी त्या ग्रहाचा मंत्र, त्याच्या वारी दान, उपवास किंवा साधे सदाचरण सुचवतात, कारण त्यांना काहीही खर्च लागत नाही आणि ते सर्वांना जमते. रत्न हा अनेक उपायांपैकी एक उपाय आहे, आणि अनेकांना त्याची गरजच नसते.

परंपरेनुसार रत्न कसे निवडले जाते?

पहिला नियम असा की रत्न संपूर्ण कुंडली पाहून निवडले जाते, केवळ चंद्ररास किंवा सूर्यरास पाहून नाही. एकाच राशीच्या दोन व्यक्तींची लग्ने वेगवेगळी असू शकतात, आणि एकच ग्रह दोघांसाठी अगदी वेगवेगळ्या स्थानांचा स्वामी असू शकतो. म्हणूनच एकाला लाभणारे रत्न दुसऱ्यासाठी चुकीचे ठरू शकते.

परंपरा साधारणपणे आधी तीन ग्रह पाहते: लग्नेश, पंचमेश आणि नवमेश. लग्नेश स्वतः व्यक्ती आणि शरीर दर्शवतो, पंचम स्थान बुद्धी, संतती आणि पूर्वपुण्य, तर नवम स्थान धर्म, भाग्य आणि गुरु. हे त्रिकोणेश आहेत आणि जातकाला सातत्याने साहाय्य करणारे मानले जातात, म्हणून त्यांच्याच रत्नांचा विचार सर्वाधिक केला जातो.

सहाव्या, आठव्या किंवा बाराव्या स्थानाच्या स्वामीसाठी सहसा रत्न सुचवले जात नाही. सहावे स्थान वाद आणि अडचणींशी झगडा दाखवते, आठवे आयुष्य, अचानक बदल, गुप्त गोष्टी, आणि बारावे खर्च आणि एकांत. अशा ग्रहाला बळ दिल्यास त्याच्या कठीण बाजूलाही बळ मिळू शकते. एखादा ग्रह एका शुभ आणि एका कठीण स्थानाचा स्वामी असतो, असे अनेकदा घडते; तेव्हा ज्योतिषी दोन्ही बाजू तोलूनच निर्णय घेतो.

• ग्रहाचे बल आणि स्थिती: दुर्बल आणि वाईट स्थितीतील ग्रहासाठी अनेकदा आधी मंत्र उपयोगी ठरतो
• चालू दशा: कधी कधी चालू दशेच्या स्वामीच्या रत्नाचा विचार केला जातो
• ग्रहांची मैत्री: नैसर्गिक शत्रू असलेल्या ग्रहांची रत्ने सहसा एकत्र धारण केली जात नाहीत
• व्यक्तीची स्वतःची सहजता: जे रत्न अस्वस्थ करते ते बाजूला ठेवले जाते

सूर्य: माणिक (माणिक्य)

सूर्याचे रत्न माणिक आहे, संस्कृतमध्ये त्याला माणिक्य म्हणतात; ग्रहांच्या राजाचे हे रत्न. त्याचे पारंपरिक उपरत्न लाल गार्नेट (तामडा) आहे, ज्यात तोच रंग अधिक सौम्यपणे असतो. माणिक सोन्यात किंवा तांब्यात घडवून अनामिकेत धारण केले जाते, आणि ते प्रथम रविवारी, सूर्याच्या वारी, सकाळी पूर्वेला सूर्य उगवत असताना घातले जाते.

सूर्य आत्मा, पिता, अधिकार आणि उद्दिष्टाची स्पष्ट जाणीव यांचा कारक आहे. आत्मविश्वास, कर्तव्यभावना, नेतृत्व आणि अधिकारपदावरील लोकांशी चांगले संबंध यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार माणिक धारण केले जाते.

सूर्य लग्नासाठी साहाय्यक ग्रह असतो तेव्हा परंपरा माणकाचा विचार करते. सिंह लग्नासाठी सूर्य स्वतः लग्नेश आहे; मेष लग्नासाठी तो पंचम स्थानाचा स्वामी आहे; धनु लग्नासाठी नवम स्थानाचा. या तीन लग्नांसाठी, सूर्य चांगल्या स्थितीत असणे हे माणकाचा विचार करण्याचे सर्वसाधारण कारण असते.

कन्या लग्नासाठी सूर्य बाराव्या स्थानाचा, मीन लग्नासाठी सहाव्याचा आणि मकर लग्नासाठी आठव्याचा स्वामी आहे, म्हणून या लग्नांसाठी सहसा माणिक सुचवले जात नाही. सूर्य आणि शनी नैसर्गिक शत्रू असल्याने परंपरा माणकासोबत नीलम सहसा घालत नाही, आणि सूर्याचा दुसरा शत्रू शुक्र असल्याने अनेक ज्योतिषी माणिक आणि हिरा एकत्र घालण्याबाबत सावध असतात. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: माणिक (माणिक्य); उपरत्न: लाल गार्नेट
• धातू: सोने किंवा तांबे; बोट: अनामिका
• वार: रविवार; रंग: लाल आणि केशरी

चंद्र: मोती (मुक्ता)

चंद्राचे रत्न मोती आहे, ज्याला मुक्ता असेही म्हणतात. पृथ्वीतून नव्हे तर पाण्यातून येणारे हे एकमेव रत्न, आणि मन व भावनांच्या ग्रहासाठी ते योग्यच आहे असे परंपरा मानते. त्याचे उपरत्न चंद्रकांत मणी आहे. मोती चांदीत घडवून करंगळीत धारण केला जातो, आणि प्रथम सोमवारी, चंद्राच्या वारी, घातला जातो.

चंद्र मन, आई, भावना, सुख-समाधान आणि जनसमुदाय यांचा कारक आहे. शांत आणि स्थिर मन, भावनिक संतुलन, विश्रांती आणि लोकांशी सहज जुळणारे नाते यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार मोती धारण केला जातो.

कर्क लग्नासाठी चंद्र लग्नेश आहे; मीन लग्नासाठी तो पंचम स्थानाचा स्वामी आहे; वृश्चिक लग्नासाठी नवम स्थानाचा. विशेषतः चंद्र तेजस्वी (शुक्ल पक्षातील) आणि चांगल्या स्थितीत असताना, याच लग्नांसाठी मोत्याचा विचार बहुधा केला जातो.

कुंभ लग्नासाठी चंद्र सहाव्या स्थानाचा, धनु लग्नासाठी आठव्याचा आणि सिंह लग्नासाठी बाराव्याचा स्वामी आहे, म्हणून यांच्यासाठी सहसा मोती सुचवला जात नाही. क्षीण, दुर्बल चंद्रासाठीही अनेकदा कोणत्याही रत्नाआधी मंत्र आणि नियमित दिनचर्या उपयोगी ठरते. शुक्र आणि शनी दोघेही चंद्राला शत्रू मानतात, म्हणून अनेक ज्योतिषी मोत्यासोबत हिरा किंवा नीलम घालणे टाळतात. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: मोती (मुक्ता); उपरत्न: चंद्रकांत मणी
• धातू: चांदी; बोट: करंगळी
• वार: सोमवार; रंग: पांढरा

मंगळ: पोवळे (प्रवाळ)

मंगळाचे रत्न लाल पोवळे आहे, ज्याला प्रवाळ किंवा मूंगा म्हणतात. मोत्याप्रमाणे तेही समुद्रातून येते, आणि त्याचा उबदार लाल रंग हा मंगळाचा रंग आहे. त्याचे उपरत्न कार्नेलियन (अकीक) आहे. पोवळे तांब्यात किंवा सोन्यात घडवून अनामिकेत धारण केले जाते, आणि प्रथम मंगळवारी, मंगळाच्या वारी, घातले जाते.

मंगळ धैर्य, ऊर्जा, धाकटी भावंडे, जमीन व मालमत्ता आणि तांत्रिक कौशल्य यांचा कारक आहे. पुढाकार, शारीरिक ऊर्जा, आव्हाने स्वीकारण्याचे धैर्य, आणि जमीन, अभियांत्रिकी, खेळ किंवा ताकद व अचूकता लागणाऱ्या कोणत्याही कामात स्थिर प्रगती यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार पोवळे धारण केले जाते.

मंगळ मेष आणि वृश्चिक या दोन राशींचा स्वामी आहे, म्हणून या दोन्ही लग्नांसाठी तो लग्नेश आहे. कर्क आणि धनु लग्नांसाठी तो पंचम स्थानाचा, तर सिंह आणि मीन लग्नांसाठी नवम स्थानाचा स्वामी आहे. कर्क आणि सिंह लग्नांसाठी मंगळ केंद्र आणि त्रिकोण दोन्हींचा स्वामी असल्याने योगकारक आहे, आणि त्यांच्यासाठी पोवळ्याचा विचार अनेकदा होतो.

मिथुन लग्नासाठी मंगळ सहाव्या आणि अकराव्या स्थानांचा, तर कन्या लग्नासाठी तिसऱ्या आणि आठव्या स्थानांचा स्वामी आहे, म्हणून या लग्नांसाठी सहसा पोवळे सुचवले जात नाही. वृषभ आणि तूळ लग्नांत मंगळ सप्तम स्थानासोबत बाराव्या किंवा दुसऱ्या स्थानाचा स्वामी असतो, तिथेही काळजीपूर्वक विचार करावा लागतो. बुध मंगळाचा शत्रू असल्याने पोवळ्यासोबत पाचू सहसा घातला जात नाही. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: पोवळे (प्रवाळ, मूंगा); उपरत्न: कार्नेलियन
• धातू: तांबे किंवा सोने; बोट: अनामिका
• वार: मंगळवार; रंग: लाल

बुध: पाचू (मरकत)

बुधाचे रत्न पाचू आहे, ज्याला मरकत किंवा पन्ना म्हणतात; ग्रहाच्या रंगासारखा आणि कोवळ्या पानांसारखा हिरवा. त्याचे उपरत्न पेरिडॉट आहे. पाचू सोन्यात घडवून करंगळीत धारण केला जातो, आणि प्रथम बुधवारी, बुधाच्या वारी, घातला जातो.

बुध बुद्धी, वाणी, लेखन, व्यापार, हिशेब आणि शिक्षण यांचा कारक आहे. स्पष्ट आणि तल्लख बुद्धी, शब्द आणि आकड्यांवरील पकड, स्थिर अभ्यास आणि व्यवसायातील योग्य निर्णय यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार पाचू धारण केला जातो.

बुध मिथुन आणि कन्या राशींचा स्वामी आहे, म्हणून दोन्ही लग्नांसाठी तो लग्नेश आहे. कुंभ आणि वृषभ लग्नांसाठी तो पंचम स्थानाचा, तर तूळ आणि मकर लग्नांसाठी नवम स्थानाचा स्वामी आहे. वृषभ, तूळ आणि मकर लग्नांसाठी शुक्र आणि शनी बुधाचे मित्र आहेत, आणि बुध चांगल्या स्थितीत असताना पाचूचा विचार अनेकदा होतो.

मेष लग्नासाठी बुध तिसऱ्या आणि सहाव्या स्थानांचा, वृश्चिक लग्नासाठी आठव्या आणि अकराव्याचा, आणि कर्क लग्नासाठी तिसऱ्या आणि बाराव्याचा स्वामी आहे, म्हणून या लग्नांसाठी सहसा पाचू सुचवला जात नाही. बुध चंद्राला शत्रू मानतो, म्हणून अनेक ज्योतिषी पाचूसोबत मोती घालत नाहीत, आणि पोवळेही सहसा त्यापासून वेगळे ठेवले जाते. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: पाचू (मरकत, पन्ना); उपरत्न: पेरिडॉट
• धातू: सोने; बोट: करंगळी
• वार: बुधवार; रंग: हिरवा

गुरु: पुष्कराज (पुष्पराग)

गुरूचे रत्न पिवळा पुष्कराज आहे, ज्याला पुष्पराग किंवा पुखराज म्हणतात; त्याचा रंग हळदीसारखा आणि गुरूच्या वस्त्रासारखा पिवळा. त्याचे उपरत्न पिवळा टोपाझ (सुनेला) आहे. पुष्कराज सोन्यात घडवून तर्जनीत धारण केला जातो, आणि प्रथम गुरुवारी, गुरूच्या वारी, घातला जातो.

महान शुभग्रह गुरु ज्ञान, गुरुजन, संतती, योग्य मार्गाने कमावलेले धन, धर्म आणि सल्लामसलत यांचा कारक आहे. योग्य निर्णयबुद्धी, श्रद्धा, उदारता, विद्या आणि पंचम व नवम स्थानांचे आशीर्वाद यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार पुष्कराज धारण केला जातो. अनेक कुटुंबांत विवाहाच्या संदर्भातही त्याचा विचार होतो, कारण शास्त्रीय विवेचनात स्त्रीच्या कुंडलीत गुरु पतीचा कारक मानला जातो.

गुरु धनु आणि मीन राशींचा स्वामी आहे, म्हणून दोन्ही लग्नांसाठी तो लग्नेश आहे. सिंह आणि वृश्चिक लग्नांसाठी तो पंचम स्थानाचा, तर मेष आणि कर्क लग्नांसाठी नवम स्थानाचा स्वामी आहे. या सहा लग्नांसाठी गुरु चांगल्या स्थितीत असणे हे पुष्कराजाचा विचार करण्याचे सर्वसाधारण कारण असते.

वृषभ लग्नासाठी गुरु आठव्या आणि अकराव्या स्थानांचा, तूळ लग्नासाठी तिसऱ्या आणि सहाव्याचा, आणि मकर लग्नासाठी तिसऱ्या आणि बाराव्याचा स्वामी आहे, म्हणून यांच्यासाठी सहसा हे रत्न सुचवले जात नाही. बुध आणि शुक्र गुरूचे शत्रू असल्याने पुष्कराजासोबत पाचू किंवा हिरा सहसा घातला जात नाही. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: पुष्कराज (पुष्पराग, पुखराज); उपरत्न: पिवळा टोपाझ
• धातू: सोने; बोट: तर्जनी
• वार: गुरुवार; रंग: पिवळा

शुक्र: हिरा (वज्र)

शुक्राचे रत्न हिरा आहे, ज्याला वज्र म्हणतात; सर्व रत्नांमध्ये सर्वात पारदर्शक आणि सर्वात कठीण. त्याचे उपरत्न पांढरा नीलम (श्वेत नीलम) आहे, त्याच रंगाचा अधिक सौम्य आणि साधा पर्याय. हिरा चांदीत किंवा प्लॅटिनममध्ये घडवून मधल्या बोटात धारण केला जातो, आणि प्रथम शुक्रवारी, शुक्राच्या वारी, घातला जातो.

शुक्र नातेसंबंध आणि विवाह, सौंदर्य, कला, संगीत, सुखसोयी आणि वाहने यांचा कारक आहे. नात्यांतील सुसंवाद, कलागुण, अभिरुची आणि दैनंदिन जीवनातील सहजता यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार हिरा धारण केला जातो.

शुक्र वृषभ आणि तूळ राशींचा स्वामी आहे, म्हणून दोन्ही लग्नांसाठी तो लग्नेश आहे. मकर आणि मिथुन लग्नांसाठी तो पंचम स्थानाचा, तर कन्या आणि कुंभ लग्नांसाठी नवम स्थानाचा स्वामी आहे. विशेषतः मकर आणि कुंभ लग्नांसाठी शुक्र सर्वाधिक साहाय्यक ग्रहांपैकी एक मानला जातो, आणि त्यांच्यासाठी त्याच्या रत्नाचा विचार अनेकदा होतो.

धनु लग्नासाठी शुक्र सहाव्या आणि अकराव्या स्थानांचा, मीन लग्नासाठी तिसऱ्या आणि आठव्याचा, आणि वृश्चिक लग्नासाठी सातव्या आणि बाराव्याचा स्वामी आहे, म्हणून या लग्नांसाठी सहसा हिरा सुचवला जात नाही. सूर्य आणि चंद्र शुक्राचे शत्रू आहेत, म्हणून परंपरा सहसा हिरा माणिक किंवा मोत्यापासून वेगळा ठेवते. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: हिरा (वज्र); उपरत्न: पांढरा नीलम
• धातू: चांदी किंवा प्लॅटिनम; बोट: मधले बोट
• वार: शुक्रवार; रंग: पांढरा आणि फिक्या छटा

शनी: नीलम (इंद्रनील)

शनीचे रत्न नीलम आहे, ज्याला इंद्रनील म्हणतात; त्याचा रंग संध्याकाळच्या गडद आकाशासारखा. त्याचे उपरत्न कटेला (अॅमेथिस्ट) आहे, जो अधिक सौम्य आणि अधिक प्रचलित पर्याय आहे. नीलम लोखंडात किंवा पंचधातूत (पाच धातूंचे मिश्रण) घडवून मधल्या बोटात धारण केला जातो, आणि प्रथम शनिवारी, शनीच्या वारी, घातला जातो.

महान शिक्षक शनी शिस्त, कष्ट, सेवा, संयम आणि सहनशक्ती यांचा कारक आहे. स्थिर प्रयत्न, एकाग्रता, न्यायाची जाणीव आणि टिकणारे काहीतरी उभे करण्याची क्षमता यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार नीलम धारण केला जातो. साडेसाती, अष्टम शनी किंवा कंटक शनी यांच्यावरचा तो उपाय नाही; हे काळ संयम आणि प्रामाणिक कष्टाचे मानले जातात, आणि मंत्र व सेवा हेच त्यांचे नेहमीचे उपाय आहेत.

शनी मकर आणि कुंभ राशींचा स्वामी आहे, म्हणून दोन्ही लग्नांसाठी तो लग्नेश आहे. कन्या आणि तूळ लग्नांसाठी तो पंचम स्थानाचा, तर वृषभ आणि मिथुन लग्नांसाठी नवम स्थानाचा स्वामी आहे. वृषभ आणि तूळ लग्नांसाठी शनी केंद्र आणि त्रिकोण दोन्हींचा स्वामी असल्याने योगकारक आहे, आणि त्यांच्यासाठीच नीलमाचा विचार सर्वाधिक होतो.

सिंह लग्नासाठी शनी सहाव्या आणि सातव्या स्थानांचा, कर्क लग्नासाठी सातव्या आणि आठव्याचा, आणि मीन लग्नासाठी अकराव्या आणि बाराव्याचा स्वामी आहे, म्हणून यांच्यासाठी सहसा हे रत्न सुचवले जात नाही. सूर्य, चंद्र आणि मंगळ शनीचे शत्रू आहेत, म्हणून नीलम सहसा माणिक, मोती किंवा पोवळ्यासोबत घातला जात नाही.

परंपरा ज्या दोन रत्नांची आधी परीक्षा घ्यायला सांगते, त्यांपैकी नीलम एक आहे. काही दिवस ते रत्न घातले जाते, किंवा काही कुटुंबांत व्यक्तीजवळ ठेवले जाते, आणि काही चुकीचे किंवा अस्वस्थ वाटल्यास काढून टाकले जाते. शांतपणे परीक्षा पार पडल्यानंतरच ते कायम ठेवले जाते. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: नीलम (इंद्रनील), आधी परीक्षा घेऊन; उपरत्न: कटेला
• धातू: लोखंड किंवा पंचधातू; बोट: मधले बोट
• वार: शनिवार; रंग: काळा आणि गडद निळा

राहू: गोमेद (गोमेदक)

राहूचे रत्न गोमेद आहे, ज्याला गोमेदक म्हणतात; उबदार, धुरकट चमक असलेला मधासारख्या तपकिरी रंगाचा हा गार्नेट. त्याचे उपरत्न धुरकट स्फटिक (स्मोकी क्वार्ट्झ) आहे. गोमेद पंचधातूत घडवून मधल्या बोटात धारण केला जातो, आणि प्रथम शनिवारी, परंपरा जो वार राहूला देते, त्या दिवशी घातला जातो.

राहू छायाग्रह आहे, चंद्राचा उत्तर पात, आणि महत्त्वाकांक्षा, परदेश, तंत्रज्ञान, अपारंपरिक गोष्टी आणि अचानक उत्कर्ष यांचा कारक आहे. स्पष्ट महत्त्वाकांक्षा, मौलिक विचार, आणि तंत्रज्ञान, परदेशातील काम किंवा वेगळ्या वाटांवर स्थिर यश यांना आधार मिळावा, आणि राहूची अस्वस्थता योग्य मार्गावर राहावी, म्हणून परंपरेनुसार गोमेद धारण केला जातो.

इथे वापरलेल्या शास्त्रीय पद्धतीत राहूची स्वतःची रास नाही, म्हणून सात दृश्य ग्रहांप्रमाणे त्याचे रत्न स्थानांच्या स्वामित्वावरून निवडले जात नाही. परंपरा राहूचा विचार तो ज्या राशीत आहे ती रास आणि तिचा स्वामी, तो ज्या स्थानात आहे ते स्थान, आणि त्याच्यासोबतचे ग्रह यांवरून करते. राहूच्या स्वतःच्या दशेत, राहू चांगल्या स्थितीत असताना, उदाहरणार्थ तिसऱ्या, सहाव्या, दहाव्या किंवा अकराव्या स्थानात, किंवा लग्नासाठी साहाय्यक स्वामीच्या राशीत असताना, गोमेदाचा विचार बहुधा होतो.

राहू लग्नेशासोबत किंवा पीडित चंद्रासोबत असतो, किंवा त्याची दशा स्पष्टतेऐवजी गोंधळ आणते, तेव्हा अनेक ज्योतिषी आधी राहूचा मंत्र आणि दुर्गेची उपासना सुचवतात, आणि रत्न नंतरसाठी ठेवतात, किंवा ठेवतच नाहीत. राहू बराचसा शनीसारखा वागतो, म्हणून गोमेद सहसा माणिक किंवा मोत्यासोबत घातला जात नाही. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: गोमेद (गोमेदक); उपरत्न: धुरकट स्फटिक
• धातू: पंचधातू; बोट: मधले बोट
• वार: शनिवार; रंग: धुरकट निळा

केतू: लसण्या (वैदूर्य)

केतूचे रत्न लसण्या आहे, ज्याला वैदूर्य किंवा लहसुनिया म्हणतात; मांजराच्या डोळ्याप्रमाणे त्यावर प्रकाशाची एकच तेजस्वी रेषा दिसते. त्याचे उपरत्न व्याघ्राक्ष (टायगर आय) आहे. लसण्या पंचधातूत घडवून अनामिकेत धारण केला जातो, आणि प्रथम मंगळवारी, परंपरा जो वार केतूला देते, त्या दिवशी घातला जातो.

केतू चंद्राचा दक्षिण पात आहे आणि वैराग्य, अंतर्ज्ञान, अध्यात्म, संशोधन आणि पूर्वजन्मातून आलेली कौशल्ये यांचा कारक आहे. एकाग्रता, अंतर्दृष्टी, सोडून देण्याची क्षमता, आणि संशोधन किंवा आध्यात्मिक साधनेतील प्रगती यांना आधार मिळावा म्हणून परंपरेनुसार लसण्या धारण केला जातो.

राहूप्रमाणेच इथे वापरलेल्या शास्त्रीय पद्धतीत केतूचीही स्वतःची रास नाही, आणि त्याचे रत्न तो ज्या राशीत आहे ती रास, तिचा स्वामी, त्याचे स्थान आणि त्याच्यासोबतचे ग्रह पाहून निवडले जाते. केतूच्या दशेत, केतू चांगल्या स्थितीत असताना, उदाहरणार्थ तिसऱ्या, सहाव्या, नवव्या किंवा अकराव्या स्थानात, किंवा साहाय्यक ग्रहासोबत असताना, त्याचा विचार बहुधा होतो. केतू बराचसा मंगळासारखा वागतो, आणि अनेक ज्योतिषी त्याच्या रत्नाचा विचार मंगळाच्या स्थितीसोबत करतात.

परंपरा ज्या दोन रत्नांची आधी परीक्षा घ्यायला सांगते, त्यांपैकी दुसरे रत्न लसण्या आहे. ते काही दिवस घातले जाते, आणि झोप, मनःस्थिती किंवा घडामोडींचा ओघ चुकीचा वाटल्यास काढले जाते. केतू पीडित असताना कोणत्याही रत्नाआधी सहसा मंत्र, साधी सेवा आणि गणेशाची उपासना सुचवली जाते. प्रत्येक रत्नाप्रमाणे हे रत्नही ज्योतिषाने तुमची कुंडली तपासल्यानंतरच घाला.

• रत्न: लसण्या (वैदूर्य, लहसुनिया), आधी परीक्षा घेऊन; उपरत्न: व्याघ्राक्ष
• धातू: पंचधातू; बोट: अनामिका
• वार: मंगळवार; रंग: करडा

परंपरेनुसार रत्न कसे धारण करतात?

परंपरेनुसार रत्न त्या ग्रहाच्याच धातूत असे घडवले जाते की त्याचा खालचा भाग त्वचेला स्पर्श करेल, आणि ते त्या ग्रहाच्या बोटात धारण केले जाते. ते प्रथम त्या ग्रहाच्या वारी, सकाळी, स्नानानंतर, सहसा त्या ग्रहाचा बीज मंत्र 108 वेळा म्हणून घातले जाते. काही कुटुंबांत घालण्याआधी अंगठी कच्च्या दुधात आणि गंगाजलात धुतली जाते.

त्याच रंगाचे उपरत्न हा पारंपरिक, अधिक सौम्य आणि कमी खर्चाचा पर्याय आहे. प्रत्येक उपरत्नाचा विचार त्याच्या मुख्य रत्नाप्रमाणेच केला जातो, फक्त त्याचा प्रभाव सौम्य असतो.

• अनामिका: सूर्य, मंगळ आणि केतू
• करंगळी: चंद्र आणि बुध
• तर्जनी: गुरु
• मधले बोट: शुक्र, शनी आणि राहू
• नीलम आणि लसण्या: आधी काही दिवस परीक्षा

एक महत्त्वाची सूचना

ज्योतिषाकडून कुंडली तपासूनच रत्न धारण करा: लग्न, स्थानांचे स्वामित्व, ग्रहाचे बल आणि चालू दशा हे सर्व पाहिले जायला हवे. राशीनुसार रत्नांची कोणतीही यादी, ही यादीसुद्धा, समजून घेण्याची सुरुवात आहे, कोणासाठीही ठरवून दिलेला उपाय नाही.

घाईघाईत किंवा काळजीपोटी कधीही महागडे रत्न घेऊ नका. भीतीपोटी निवडलेले रत्न बहुधा आणखी काळजीच वाढवते, आणि कोणीही ऐपतीपलीकडे खर्च करण्याचा दबाव घेऊ नये. परंपरा स्वतःच मंत्र, दान आणि सदाचरण सुचवते, ज्यांना काहीही खर्च लागत नाही. चांगले जीवन जगण्यासाठी कोणत्याही रत्नाची गरज नसते.