शनी ग्रह

वैदिक ज्योतिषात शनी

संस्कृतमध्ये शनीला शनी आणि शनैश्चर, म्हणजे हळू चालणारा, अशी नावे आहेत, आणि पुराणकथेत तो सूर्य आणि छाया यांचा पुत्र आहे. नवग्रहांच्या दरबारात शनी सेवक आहे, आणि प्रत्येकाला त्याच्या कर्माचे फळ देणारा न्यायाधीशही. परंपरेनुसार शनी नैसर्गिक पापग्रह आणि महान शिक्षक आहे: त्याची फळे हळूहळू, संयमातून मिळतात, आणि म्हणूनच ती अधिक टिकाऊ असतात.

शनी कशाचा कारक आहे?

शनीच्या कारकत्वात शिस्त, कठोर परिश्रम, सेवा, संयम, सहनशक्ती आणि कष्टकरी लोक येतात. काळ आणि वय, रचना, श्रम, न्याय, नम्रता आणि माणसावर असलेल्या जबाबदाऱ्या यांचा विचार शनीवरून होतो. आयुष्यात कुठे स्थिर, दिखाव्याशिवाय प्रयत्न करावे लागतात आणि कुठे परिपक्वता वाढते, हेही शनी दाखवतो.

शनी कोणत्या राशीत बलवान असतो?

शनी मकर आणि कुंभ राशींचा स्वामी आहे, आणि कुंभ ही त्याची मूलत्रिकोण रास आहे. तो तूळ राशीत उच्च असतो, शास्त्रानुसार 20 अंशांवर परम उच्च, आणि मेष राशीत नीच असतो. तूळ ही संतुलनाची रास असल्याने तिथे त्याची न्यायबुद्धी निष्पक्ष आणि संयमित असते. मेष ही झटपट कृतीची रास असल्याने तिथे संयम मिळणे कठीण जाते, आणि घाईला स्थिर नियोजनाची जोड देणे हा धडा असतो.

शनीचे मित्र आणि शत्रू ग्रह

पराशरांच्या नैसर्गिक मैत्रीनुसार बुध आणि शुक्र हे शनीचे मित्र आहेत, गुरु सम आहे, आणि सूर्य, चंद्र व मंगळ शत्रू आहेत. सूर्याशी असलेला तणाव त्या पुराणकथेचे प्रतिबिंब आहे, ज्यात वडिलांनी मुलाला दीर्घकाळ ओळखले नाही.

शनीची नक्षत्रे

पुष्य, अनुराधा आणि उत्तरा भाद्रपदा या नक्षत्रांचा स्वामी शनी आहे. पुष्य, ज्याला अनेकदा सर्वात पोषक नक्षत्र म्हणतात, शनीची रक्षण करणारी काळजी दाखवते; अनुराधा त्याची निष्ठा आणि भक्ती; उत्तरा भाद्रपदा त्याची खोली आणि स्थिरता. जन्मवेळी चंद्र यापैकी एका नक्षत्रात असेल तर आयुष्याची सुरुवात शनी महादशेने होते.

शनी महादशा आणि शनीचे काळ

विंशोत्तरी पद्धतीत शनी महादशा 19 वर्षांची असते; ती गुरूनंतर येते आणि बुधाच्या आधी. या काळात काम, जबाबदारी, रचना आणि दीर्घकालीन उभारणी पुढे येण्याचा कल असतो. शनी चांगल्या स्थितीत असेल तर परंपरेनुसार हा प्रयत्नांतून स्थिर प्रगतीचा काळ असतो; शनी दुर्बल असेल तर विलंब आणि जड जबाबदाऱ्या हे संयमाचे धडे मानले जातात.

शनीचे गोचर काळ चंद्र राशीवरून पाहिले जातात: साडेसाती, म्हणजे शनी चंद्रापासून 12 व्या, 1 ल्या आणि 2 ऱ्या राशीतून जात असतानाची सुमारे साडेसात वर्षे; अष्टम शनी, म्हणजे चंद्रापासून 8 व्या राशीतील शनी; आणि कंटक शनी, म्हणजे चंद्रापासून 4 थ्या, 7 व्या किंवा 10 व्या राशीतील शनी. परंपरेनुसार प्रत्येक काळ प्रयत्नांतून परिपक्व होण्याचा असतो.

बारा स्थानांतील शनी

शनी ज्या स्थानात असतो तिथे शिस्त आणि हळू पण टिकाऊ फळे घेऊन येतो.

• पहिले स्थान: गंभीर, जबाबदार आणि संयमी स्वभाव
• दुसरे स्थान: विचारपूर्वक बोलणे; हळूहळू उभे राहणारे धन
• तिसरे स्थान: चिकाटी आणि स्थिर धैर्य
• चौथे स्थान: घराप्रती कर्तव्य; काळानुसार येणारी शांती
• पाचवे स्थान: खोल, शिस्तबद्ध मन; मुलांबाबत संयम
• सहावे स्थान: स्थिर काम आणि सेवेसाठी बलवान स्थान
• सातवे स्थान: दिग्बलाचे सर्वात बलवान स्थान; परिपक्व, विश्वासार्ह जोडीदार
• आठवे स्थान: दीर्घ आयुष्य, संशोधन आणि अचानक बदलांना संयमाने सामोरे जाणे
• नववे स्थान: व्यावहारिक श्रद्धा आणि परंपरेचा आदर
• दहावे स्थान: प्रयत्न आणि शिस्तीतून उभे राहणारे करिअर
• अकरावे स्थान: काळानुसार स्थिर लाभ; वयाने मोठे मित्र
• बारावे स्थान: एकांत, आध्यात्मिक साधना किंवा परदेशातील काम

शनीसाठी पारंपरिक उपाय

शनीचा वार शनिवार, रंग काळा आणि गडद निळा, दिशा पश्चिम आणि अंक 8 आहे. शनिदेव हे शनीचे दैवत आहेत, आणि शनिवारी मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावणे हा प्रचलित उपाय आहे. शनीचा मंत्र आहे ॐ प्रां प्रीं प्रौं सः शनये नमः. काळे तीळ, मोहरीचे तेल किंवा लोखंड यांचे दान, आणि कष्टकरी व वृद्धांची सेवा, हे शनीचे पारंपरिक उपाय आहेत.

शनीचे रत्न नीलम आहे, जे परंपरेनुसार लोखंड किंवा पंचधातूत घडवून मधल्या बोटात धारण केले जाते; जांभळा कटेला (अॅमेथिस्ट) हा त्याचा पर्याय आहे. परंपरा आधी काही दिवस चाचणी म्हणून धारण करण्याचा सल्ला देते. ज्योतिषाकडून कुंडली तपासूनच रत्न धारण करा; मंत्र आणि दान मात्र सर्वांसाठी योग्य आहेत.