बुध ग्रह

वैदिक ज्योतिषात बुध

संस्कृतमध्ये बुधाला बुध आणि सौम्य, म्हणजे सौम्य स्वभावाचा, अशी नावे आहेत, आणि पुराणकथेत तो चंद्राचा पुत्र आहे. नवग्रहांच्या दरबारात बुध राजपुत्र आहे: तरुण, चपळ आणि जिज्ञासू. परंपरेनुसार बुध शुभ ग्रह आहे, मात्र पापग्रहांसोबत असेल तर नाही, कारण कोणत्याही ग्रहापेक्षा तो सोबतच्या ग्रहांचा रंग अधिक धारण करतो.

बुध कशाचा कारक आहे?

बुधाच्या कारकत्वात बुद्धी, वाणी, लेखन, व्यापार, हिशेब, शिक्षण आणि विनोद येतात. विश्लेषक विचार, भाषा, गणित, वाणिज्य, संवाद आणि चपळ बुद्धी लागणारे प्रत्येक कौशल्य यांचा विचार बुधावरून होतो. माणसाची जुळवून घेण्याची क्षमता आणि खेळकर, तरुण बाजूही बुध दाखवतो.

बुध कोणत्या राशीत बलवान असतो?

बुध मिथुन आणि कन्या राशींचा स्वामी आहे, आणि कन्या रास वेगळी आहे कारण ती एकाच वेळी त्याची स्वरास, मूलत्रिकोण आणि उच्च रास आहे; शास्त्रानुसार 15 अंशांवर तो परम उच्च असतो. समोरच्या मीन राशीत बुध नीच असतो. कन्येत त्याची अचूकता आणि विवेक सर्वोत्तम असतात; मीन ही भावना आणि श्रद्धेची रास असल्याने तिथे तर्काला अंतर्ज्ञानासाठी जागा करावी लागते, आणि करुणा न गमावता स्पष्ट विचार करणे हा धडा असतो.

बुधाचे मित्र आणि शत्रू ग्रह

पराशरांच्या नैसर्गिक मैत्रीनुसार सूर्य आणि शुक्र हे बुधाचे मित्र आहेत, मंगळ, गुरु आणि शनी सम आहेत, आणि चंद्र शत्रू आहे. चंद्र मात्र बुधाला मित्र मानतो, त्यामुळे हे नाते दोन्ही बाजूंनी सारखे नाही. आकाशात बुध अनेकदा सूर्याजवळ असतो आणि वारंवार अस्त होतो, पण शास्त्रीय ग्रंथ बुधाच्या बाबतीत हे फारसे गंभीर मानत नाहीत.

बुधाची नक्षत्रे

आश्लेषा, ज्येष्ठा आणि रेवती या नक्षत्रांचा स्वामी बुध आहे. प्रत्येक नक्षत्र कर्क, वृश्चिक आणि मीन या जलराशींचे शेवटचे नक्षत्र आहे, जिथे राशिचक्राचे एक आवर्तन पूर्ण होते. आश्लेषा सूक्ष्म जाण असलेले, ज्येष्ठा जबाबदार आणि रेवती सौम्य व मार्गदर्शक नक्षत्र आहे. जन्मवेळी चंद्र यापैकी एका नक्षत्रात असेल तर आयुष्याची सुरुवात बुध महादशेने होते.

बुध महादशा

विंशोत्तरी पद्धतीत बुध महादशा 17 वर्षांची असते; ती शनीनंतर येते आणि केतूच्या आधी. या काळात अभ्यास, व्यवसाय, लेखन, संवाद, कामानिमित्त प्रवास आणि मैत्री पुढे येण्याचा कल असतो. बुध चांगल्या स्थितीत असेल तर परंपरेनुसार हा शिक्षणाचा आणि व्यापारवाढीचा काळ असतो; बुध दुर्बल असेल तर विखुरलेले प्रयत्न किंवा अस्वस्थ अतिविचार यांकडे लक्ष द्यावे लागू शकते, आणि एका वेळी एकच काम पूर्ण करणे मदत करते.

बारा स्थानांतील बुध

बुध ज्या स्थानात असतो तिथे विचार, वाणी आणि व्यापार घेऊन येतो, आणि सोबतच्या ग्रहांप्रमाणे वागतो.

• पहिले स्थान: दिग्बलाचे सर्वात बलवान स्थान; तरुण, हजरजबाबी स्वभाव
• दुसरे स्थान: कुशल वाणी आणि हिशेबाची बुद्धी
• तिसरे स्थान: लेखन, माध्यमे आणि छोटे प्रवास
• चौथे स्थान: विद्वान घर; शिक्षण आणि पुस्तके
• पाचवे स्थान: तीक्ष्ण बुद्धी; अभ्यास आणि नियोजनात कौशल्य
• सहावे स्थान: विश्लेषण, सेवा आणि समस्या सोडवणे
• सातवे स्थान: हुशार जोडीदार; व्यावसायिक भागीदारी
• आठवे स्थान: संशोधन आणि गुप्त गोष्टींमध्ये रस
• नववे स्थान: उच्च शिक्षण, प्रकाशन आणि तत्त्वज्ञान
• दहावे स्थान: व्यापार, संवाद किंवा आकडेमोडीतील करिअर
• अकरावे स्थान: ओळखींच्या जाळ्यातून आणि वाणिज्यातून लाभ
• बारावे स्थान: चिंतनशील मन; परदेशाशी संबंधित काम

बुधासाठी पारंपरिक उपाय

बुधाचा वार बुधवार, रंग हिरवा, दिशा उत्तर आणि अंक 5 आहे. विष्णू हे बुधाचे दैवत आहेत, आणि विष्णुसहस्रनामाचे पठण हा सर्वात जास्त पाळला जाणारा उपाय आहे. बुधाचा मंत्र आहे ॐ ब्रां ब्रीं ब्रौं सः बुधाय नमः. बुधवारी हिरवे मूग किंवा हिरवे वस्त्र यांचे दान, आणि मुलांना अभ्यासात मदत करणे, हे पारंपरिक उपाय मानले जातात.

बुधाचे रत्न पाचू आहे, जे परंपरेनुसार सोन्यात घडवून करंगळीत धारण केले जाते; पेरिडॉट हा त्याचा पर्याय आहे. बुधाला बळ देणे प्रत्येक कुंडलीला अनुकूल नसते, म्हणून ज्योतिषाकडून कुंडली तपासूनच रत्न धारण करा; मंत्र आणि दान मात्र सर्वांसाठी योग्य आहेत.