केतू ग्रह

वैदिक ज्योतिषात केतू

केतू हा दुसरा छाया ग्रह आहे, चंद्राचा दक्षिण पात, जो नेहमी राहूच्या अगदी समोर असतो. समुद्रमंथनाच्या कथेत मस्तक वेगळे झाल्यानंतर उरलेले स्वर्भानू असुराचे धड म्हणजे केतू: मस्तक नसलेले शरीर, जे इच्छेपेक्षा अंतःप्रेरणा आणि आंतरिक जाणिवेतून कृती करते.

परंपरेनुसार केतू नैसर्गिक पापग्रह आहे, तरीही त्याला मोक्षकारक, म्हणजे मुक्तीचा कारक, म्हणतात. राहूप्रमाणेच तो ज्या राशीत असतो तिच्या स्वामीप्रमाणे वागण्याचा कल असतो.

केतू कशाचा कारक आहे?

केतूच्या कारकत्वात वैराग्य, अंतर्ज्ञान, अध्यात्म, संशोधन आणि पूर्वीची कौशल्ये येतात. राहू बाहेर झेपावतो, तर केतू आत वळतो. जणू आधीच शिकलेल्या असाव्यात अशा सहज येणाऱ्या क्षमता, आणि इतरांच्या अपेक्षेपेक्षा माणूस ज्या क्षेत्राला कमी महत्त्व देतो, यांचा विचार केतूवरून होतो. ध्यान, गूढविद्या, भाषा आणि अचूक, तांत्रिक काम यांच्याशी केतूचा संबंध जोडला जातो.

केतूची उच्च आणि नीच रास: परंपरांमधील फरक

इथे वापरलेल्या शास्त्रीय तक्त्यांमध्ये केतूला उच्च, नीच, स्वरास किंवा मूलत्रिकोण रास दिलेली नाही, त्यामुळे त्याचा विचार तो ज्या राशीत आहे ती रास आणि तिच्या स्वामीवरून होतो. नंतरच्या परंपरांमध्ये मतभेद आहेत: अनेक परंपरा केतूला वृश्चिक किंवा धनुमध्ये उच्च आणि वृषभ किंवा मिथुनेत नीच मानतात, म्हणजे राहूच्या उलट, आणि काही वृश्चिक ही त्याची स्वरास मानतात.

केतूचे मित्र ग्रह

पराशरांच्या नैसर्गिक मैत्रीच्या तक्त्यात केतूचा समावेश नाही, आणि इथली माहिती त्याची मैत्री ठरवत नाही. कुजवत् केतू, म्हणजे केतू मंगळासारखा वागतो, या म्हणीमुळे काही परंपरा त्याला मंगळाचेच मित्र आणि शत्रू देतात.

केतूची नक्षत्रे

अश्विनी, मघा आणि मूळ या नक्षत्रांचा स्वामी केतू आहे; प्रत्येक नक्षत्र एका अग्नितत्त्वाच्या राशीचे पहिले नक्षत्र आहे. अश्विनी म्हणजे वेगवान वैद्य, मघा म्हणजे पूर्वजांचे सिंहासन, आणि मूळ म्हणजे गोष्टींच्या तळाशी असलेले सत्य शोधणारे मूळ. जन्मवेळी चंद्र यापैकी एका नक्षत्रात असेल तर आयुष्याची सुरुवात केतू महादशेने होते.

केतू महादशा

विंशोत्तरी पद्धतीत केतू महादशा 7 वर्षांची असते; ती बुधानंतर येते आणि शुक्राच्या आधी, आणि प्रत्येक नव्या 120 वर्षांच्या चक्राची सुरुवात तिच्यापासून होते. या काळात आत्मचिंतन, अध्यात्माची आवड, संशोधन आणि आता न जुळणाऱ्या गोष्टी सोडून देणे पुढे येण्याचा कल असतो. केतू चांगल्या स्थितीत असेल तर परंपरेनुसार हा अंतर्दृष्टीचा काळ असतो; केतू दुर्बल असेल तर दिशाहीनतेच्या भावनेकडे लक्ष द्यावे लागू शकते, आणि साधी सेवा व एकाग्रता मदत करतात.

बारा स्थानांतील केतू

केतू ज्या स्थानात असतो तिथे वैराग्य आणि शांत कौशल्य घेऊन येतो. राहू नेहमी समोरच्या स्थानात असतो.

• पहिले स्थान: अंतर्मुख, वेगळा आणि अंतर्ज्ञानी स्वभाव
• दुसरे स्थान: मोजके बोलणे; भौतिक दिखाव्यापासून अलिप्तता
• तिसरे स्थान: शांत धैर्य; प्रयत्नांसाठी बलवान स्थान
• चौथे स्थान: बाह्य सुखापेक्षा आंतरिक समाधान
• पाचवे स्थान: अंतर्ज्ञानी बुद्धी; मंत्रांमध्ये रस
• सहावे स्थान: अडथळ्यांवर मात करण्यासाठी बलवान स्थान
• सातवे स्थान: आध्यात्मिक किंवा अपारंपरिक जोडीदार
• आठवे स्थान: खोल संशोधन आणि गुप्त गोष्टींमध्ये रस
• नववे स्थान: कर्मकांडापलीकडची वैयक्तिक श्रद्धा
• दहावे स्थान: दिखाव्यासाठी नव्हे, तर कामासाठीच केलेले काम
• अकरावे स्थान: फार पाठलाग न करता मिळणारे लाभ
• बारावे स्थान: आध्यात्मिक साधना, एकांतवास आणि सोडून देणे

केतूसाठी पारंपरिक उपाय

केतूचा वार मंगळवार, रंग राखाडी, दिशा वायव्य आणि अंक 7 आहे. गणपती हे केतूचे दैवत आहेत, आणि गणपतीची उपासना हा सर्वात जास्त पाळला जाणारा उपाय आहे. केतूचा मंत्र आहे ॐ स्रां स्रीं स्रौं सः केतवे नमः. घोंगडी किंवा तीळ यांचे दान हा पारंपरिक उपाय आहे.

केतूचे रत्न लसण्या (वैडूर्य) आहे, जे परंपरेनुसार पंचधातूत घडवून अनामिकेत धारण केले जाते; व्याघ्रनेत्र हा त्याचा पर्याय आहे. परंपरा आधी काही दिवस चाचणी म्हणून धारण करण्याचा सल्ला देते. ज्योतिषाकडून कुंडली तपासूनच रत्न धारण करा; मंत्र आणि दान मात्र सर्वांसाठी योग्य आहेत.